नेपाल राष्ट्र बैंक डिजिटल मुद्रा तयारीमा तीव्रता: २०८३ देखि परीक्षण चरण सुरु हुने संकेत

नेपालमा डिजिटल भुक्तानी प्रणालीलाई थप आधुनिक बनाउने उद्देश्यसहित नेपाल राष्ट्र बैंक ले केन्द्रीय बैंकद्वारा जारी गरिने डिजिटल मुद्रा (CBDC) लागू गर्ने दिशामा काम अगाडि बढाएको छ। केही वर्षदेखि भइरहेको अध्ययन अब कार्यान्वयनतर्फ उन्मुख भएको संकेत देखिएको छ।

वित्तीय क्षेत्रका नियामक, सरकारी निकाय र बैंकिङ संस्थाहरूबीच समन्वय गर्दै डिजिटल मुद्रा प्रयोगको सम्भावना मूल्याङ्कन भइरहेको छ। यस अवधिमा विश्वका धेरै देशहरूले डिजिटल मुद्रामा प्रयोगात्मक तथा व्यावहारिक कदम अघि बढाइसकेका छन्, जसले नेपाललाई पनि आवश्यक तयारी गर्न प्रेरित गरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष का अनुसार विश्वका धेरै देशहरू डिजिटल मुद्रा विकासका विभिन्न चरणमा छन्। बहामस ले सन् २०२० मा ‘Sand Dollar’ सार्वजनिक गर्दै अग्रता लिएको थियो भने नाइजेरिया ले ‘eNaira’ सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ। दक्षिण एशियामा भारत ले समेत डिजिटल रुपैयाँ परीक्षण गरिरहेको छ।

नेपालको सन्दर्भमा प्रारम्भिक चरणमा थोक (wholesale) कारोबारका लागि डिजिटल मुद्रा परीक्षण गर्ने योजना रहेको बताइन्छ। त्यसपछि अन्तरदेशीय कारोबार र खुद्रा (retail) प्रयोगतर्फ विस्तार गर्ने खाका तयार पारिएको छ।

राष्ट्र बैंकले गरेको अध्ययनले नेपालले अन्य देशको मोडेल जस्ताको त्यस्तै अपनाउनुभन्दा आफ्नै आर्थिक संरचना, प्रविधि र बजारअनुसारको प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ। साथै, सफल कार्यान्वयनका लागि नीति निर्माता, बैंक तथा वित्तीय संस्था र प्राविधिक क्षेत्रबीच सहकार्य अपरिहार्य रहने निष्कर्ष निकालिएको छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार डिजिटल मुद्रा लागू हुँदा कारोबार पारदर्शिता, भुक्तानीको गति र वित्तीय पहुँचमा सुधार आउन सक्छ। तर, साइबर सुरक्षा, गोपनीयता र प्राविधिक पूर्वाधारजस्ता चुनौतीहरूलाई पनि सँगै सम्बोधन गर्नुपर्ने देखिन्छ।