विराटनगर — भारतले नेपाली चियाको आयातमा कडा परीक्षण व्यवस्था लागू गरेपछि नेपालका अधिकांश अर्थोडक्स चिया उद्योगहरूले उत्पादन बन्द गरेका छन्। उद्योगीहरूले निर्यात पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको र बजार अभावका कारण उत्पादन रोक्न बाध्य भएको बताएका छन्।
मे १ देखि भारतीय चिया बोर्ड ले नेपाली चियामा शतप्रतिशत गुणस्तर परीक्षणको प्रावधान लागू गरेपछि विगत ४५ दिनदेखि भारततर्फको चिया निर्यात प्रभावित भएको छ। यसले नेपाली चिया उद्योगलाई गम्भीर संकटमा पुर्याएको उद्योगीहरूको भनाइ छ।
सूर्योदय अर्थोडक्स टी प्रोड्युसर्स एसोसिएसन नेपाल का अध्यक्ष डिल्लीराम श्रेष्ठ का अनुसार इलामको सूर्योदय नगरपालिका मा रहेका ५३ अर्थोडक्स चिया उद्योगले सोमबारदेखि उत्पादन बन्द गरेका छन्। ती उद्योगहरूले दैनिक करिब ४० हजार किलो चिया उत्पादन गर्दै आएका थिए। उत्पादन बन्द हुँदा उद्योग, किसान र मजदुर गरी करिब ५० हजार जनाको रोजगारी प्रभावित हुने अवस्था सिर्जना भएको छ।
यस्तै, नेपाल चिया उत्पादक संघ का अध्यक्ष आदित्य पराजुली ले असार ४ गतेदेखि सिटिसी चिया उद्योगहरू पनि बन्द हुने जानकारी दिएका छन्। नेपालमा उत्पादन हुने अर्थोडक्स र सिटिसी दुवै प्रकारका चियाको प्रमुख बजार भारत नै हो।
उद्योगीहरूका अनुसार भारतस्थित गोदाममा करिब ३ लाख किलो तयारी चिया रोकिएको छ भने नेपालका उद्योगहरूमा १० लाख किलोभन्दा बढी चिया थन्किएको छ। निर्यात अवरुद्ध भएपछि किसानलाई हरियो चियापत्तीको भुक्तानी गर्न समेत कठिनाइ भएको बताइएको छ।
व्यवसायीहरूले भारतीय पक्षले लागू गरेको नयाँ ‘स्ट्यान्डर्ड अपरेटिङ प्रोसिडिअर (एसओपी)’ ले चिया निर्यात प्रक्रिया अत्यन्त जटिल बनाएको आरोप लगाएका छन्। गुणस्तर परीक्षणका लागि नमूना संकलन गरेपछि लामो समयसम्म प्रतिवेदन नआउने, परीक्षण नसकिँदासम्म चिया गोदामबाट बाहिर लैजान नपाइने तथा गुणस्तरमा समस्या देखिए भारतीय भूमिमै नष्ट गर्नुपर्ने व्यवस्थाले व्यवसाय सञ्चालन कठिन बनेको उनीहरूको भनाइ छ।
उद्योगीहरूले सरकारबाट पर्याप्त कूटनीतिक पहल नभएको गुनासो गरेका छन्। अध्यक्ष पराजुलीले ४५ दिनसम्म निर्यात ठप्प हुँदा पनि समस्या समाधानका लागि प्रभावकारी पहल नभएको बताए।
नेपालको चिया क्षेत्रमा प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा एक लाखभन्दा बढी श्रमिक र करिब ३० हजार किसान परिवार निर्भर रहेको अनुमान छ। इलाम र झापामा मात्रै वार्षिक करिब २ करोड ६५ लाख किलो चिया उत्पादन हुने गरेको छ, जसको अधिकांश हिस्सा भारतीय बजारमा निर्यात हुने गर्छ।
व्यापार तथा निकासी प्रवर्द्धन केन्द्र को तथ्यांकअनुसार चालु आर्थिक वर्षको वैशाखसम्म नेपालले ३ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ बराबरको ११ हजार ४०० टन चिया निर्यात गरेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा भने ४ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरको १५ हजार ६०० टन चिया विदेश निर्यात भएको थियो।
उद्योगीहरूले समस्या समाधान नभए सीमा नाकामा विरोध प्रदर्शन तथा चरणबद्ध आन्दोलनका कार्यक्रम घोषणा गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
